Restzetels, hoe zit dat?

Op de uitslagenavond bleek de gemeente niet goed voorbereid op de berekening van de zetels. Zelfs in het ochtendprogramma van RTV Utrecht de volgende ochtend kon nog geen zetelverdeling worden gepresenteerd, omdat de gemeente nog niet durfde voorspellen welke partijen er met de restzetels vandoor zou gaan.

In een reeks columns met de titel ‘Hoe zit dat?’ probeer ik duidelijk te maken hoe zaken die in de lokale politiek spelen, maar door velen als ingewikkeld, onduidelijk of onbegrijpelijk worden gezien een beetje op te helderen.

De berekening van de restzetels is weliswaar ingewikkeld, maar een rekenmodel kun je natuurlijk op voorhand klaar hebben liggen. Ook op twitter bleek dat veel mensen geen idee hebben hoe restzetels verdeeld worden.

De gedachte achter restzetels is dat partijen zo min mogelijk cadeau krijgen. Niet in absoluut aantal zetels, maar in procenten. Eerst de uitslag in onafgerond aantal zetels. Nou, afgerond op 3 decimalen. Lijstcombinaties van CDA/ChristenUnie en PvdA/Groenlinks gelden daarbij als 1 partij:

CDA/ChristenUnie – 8,400
D66 – 8,068
PvdA/GroenLinks – 7,125
VVD – 4,851
SP – 4,283
BPA – 2,556
Amersfoort 2014 – 1,414
OPA – 0,885
Amersfoort Anders – 0,801
BGA – 0,617

Als we al deze getallen naar beneden afronden kunnen we 34 zetels verdelen. Blijven er 5 restzetels over. Daarvoor komen de partijen in aanmerking die procentueel het minst cadeau krijgen. Een voorbeeld:

Als het CDA/ChristenUnie 9 zetels krijgt, dan is dat een overschot van 0,600 zetel op 8,400 zetels. Dus 7,15%. Rekenen we dit voor alle partijen uit:
CDA/ChristenUnie – 7,15%
D66 – 11,56%
PvdA/GroenLinks – 12,28%
VVD – 3,06%
SP – 16,75%
BPA – 17,37%
Amersfoort 2014 – 41,48%
OPA – 12,95%
Amersfoort Anders – 24,79%
BGA – 62,17%

De 5 kleinste overschotten zijn dus voor: VVD, CDA/ChristenUnie, D66, PvdA/GroenLinks en OPA. Zij krijgen elk een restzetel. Om te bepalen hoe de verdeling binnen een lijstverbinding plaatsvindt, wordt dezelfde methode gebruikt.

En zo komen we dus aan de einduitslag van:

zetels_werkelijk

Hoewel D66 vrijwel een hele zetel extra krijgt (0,932) en de BPA er minder dan een halve zou krijgen (0,444), gaat ie toch niet naar de BPA. Door deze methode kan het zelfs zo zijn dat een partij een tweede restzetel krijgt.

Dat moet dan wel een hele grote partij zijn. In de Tweede Kamer gebeurt dit regelmatig. En ik vermoed dat dat in Tubbergen, waar het CDA 51% van de stemmen haalde, ook het geval is.

Roland Offereins © 2014